رخنمون های پراکنده متشکل از سنگ های فرامافیک - مافیک و میان لایه های رسوبی در شمال خط واره فریمان - تربت جام را به طور عمده در مناطق باختر مشهد، خاور فریمان و شمال تربت جام در منطقه آق دربند می توان ملاحظه کرد. مطالعه این سنگ ها در خاور فریمان، شواهد صحرایی، مانند وجود سیماهای بالشی و برشی را ارایه کرد که از ماهیت آتشفشانی تا کم ژرفای این سنگ ها حکایت دارد، ضمن آن که مشاهده انواع بافت های نامتعادل شامل اولیوین ها و پیروکسن های کشیده و توخالی، به صورت بافت پیروکسن اسپینیفکس و بافت اولیوین میکرو اسپینیفکس، به ترتیب در سنگ های مافیک و فرامافیک و همچنین حضور شیشه بر همین اساس توضیح داده می شود. بنابراین ماهیت آتشفشانی تا کم ژرفای این سنگ ها آشکار بوده و با توجه به معیارهای زمین شیمیایی تعریف شده توسط IUGS در خصوص انواع سنگ های آتشفشانی غنی از MgO نمونه های فرامافیک - مافیک خاور فریمان را می توان به ترتیب در ردیف سنگ های کماتئیتی، پیکریتی و بازالتی قرار داد. تفاوت های اساسی دیده شده در زمینه زمین شیمی این سنگ ها مانند نسبت های مختلف بین عناصر ناسازگار نامتحرک و الگوهای متفاوت تغییرات REE و عنکبوتی را نمی توان صرفا بر اساس اختلاف در شرایط و درجه ذوب بخشی یک منبع گوشته ای یکنواخت و یا فرایندهای AFC توضیح داد. بنابراین وجود یک منبع گوشته ای ناهمگن و یا سازوکار ذوب دینامیک را در این زمینه می توان محتمل دانست. علاوه بر ناهمگنی ذکر شده که با انگاره منبع پلوم گوشته ای قابل توجیه است، نسبت های عناصر ناسازگار نامتحرک مانند (Nb/Th)N در برابر(Nb/La)N  و Nb/Th در برابر Zr/Y را که به نسبت های دیده شده در بازالت های مربوط به جایگاه دشت های اقیانوسی(OPB)  شباهت دارد و همچنین موقعیت نمونه ها در نمودار نسبت Zr/Y در برابر Nb/Y که بالاتر از خط DNb قرار می گیرند را بر همین اساس یعنی نقش پلوم گوشته ای در سنگ زایی سنگ ها می توان توضیح داد. در اینجا، پیدایش بافت های نامتعادل نیز به فروتافت(Undercooling)  ماگماهای فراتافته نشات گرفته از پلوم گوشته ای در حال صعود و نیز رشد سریع بلورها نسبت داده می شود. این استدلال با داده های موجود در خصوص شیمی بلورهای اولیوین مبنی بر میزان بالای Fo که تا حداکثر 0.93 در یک نمونه کماتئیتی بالغ می شود و از وجود مذاب های والد دما بالا و سرشار از MgO حکایت داشته، مطابقت می کند. بر این اساس، مقدار MgO ماگمای والد در حدود %23.74 و دمای آن بین 1470oC تا  1535oCبرآورد می شود. مقادیر ذکر شده فراتر از حدی است که از یک محیط وابسته به فرورانش و یا حتی مورب عادی انتظار می رود و بیشتر با دمای حاکم بر محیط های مرتبط با نقاط داغ و متاثر از پلوم های گوشته ای شباهت دارد.

مجموعه غازان – خانیک یک توده نفوذی مافیک – فرامافیک لایه ای کوچک با سن پرمین هست که در انتهای شمال غربی پهنه سنندج – سیرجان در سنگ های دگرگونی پرکامبرین رخنمون دارد. بررسی های صحرایی، شیمی کانی ها و مجموعه کانیایی نشان می دهد که این توده چهار پهنه دارد. پائین ترین پهنه گابروهای غیر لایه ای با ترکیب گابروهای نوریتی ریز دانه و بدون کانه زایی است. پهنه دوم فرامافیک های بدون آپاتیت غنی از اکسید Fe-Ti (25-30%) شامل کلینوپیروکسنیت، ورلیت و اندکی دونیت است. کانه زایی اکسید Fe-Ti خالص (با بیش از %90) بصورت بخش های انباشتی سیل مانند مجزا در این پهنه صورت گرفته است. گابروهای لایه ای، پهنه سوم را تشکیل می دهند. کانه زایی اکسید Fe-Ti (%5-5/0) در این پهنه فقط در بخش های دربردارنده آپاتیت صورت گرفته است. بالاترین پهنه شامل آنورتوزیت و پگماتیت گابروهایی با %2-0 اکسید Fe-Ti است. بر پایه این بررسی ها، در تشکیل لایه های غنی از اکسید Fe-Ti، هر دو فرآیند (1) غنی شدگی در مذاب های باقیمانده مشتق شده از یک ماگمای مادر فروبازالتی و (2) تزریق یک سیال غنی از Fe-Ti حل نشده به داخل بخش مافیک – فرامافیک در حال تبلور دخیل هستند.

مجموعه سنگ های فرامافیک - مافیک و میان لایه های رسوبی شرق خطواره تربت جام - فریمان را در بسیاری از منابع، نمایانگر آثار زمین درز دیرینه تتیس دانسته و به عنوان افیولیت های پالئوزوییک معرفی کرده اند. مطالعات ما بر روی واحدهای آذرین مجموعه یاد شده با یافته هایی همراه بوده که لزوم بازنگری در دیدگاه ذکر شده را ضروری می سازد. برای مثال، مشاهدات صحرایی و میکروسکوپی نشانگر ماهیت آتشفشانی تا کم عمق سنگ های فرامافیک - مافیک است و ویژگی های ژئوشیمیایی این سنگ ها نیز با ماگماهای تشکیل شده در محیط های فرورانش و حاشیه های سازنده مانند مورب یا حوضه های حاشیه ای تفاوت دارند. مشاهدات بافتی شامل انواع بافت های ناتعادلی میکروسکوپی احتمالا از فروتافت مذاب های فراتافته حکایت دارد. بر اساس داده های عناصر اصلی، فرعی و کمیاب و همچنین با توجه به الگوهای REE و عنکبوتی مجموعه سنگی مورد بحث را می توان به انواع کماتئیتی، پیکریتی و تولئیتی تقسیم کرد ضمن آنکه نسبت های عناصر ناسازگار و نامتحرک مانند N(Nb/Th) در برابر N(Nb/La)، Nb/Th در برابر Zr/Y و La/Yb در برابر Th/Ta بیشتر به نسبت های ملاحظه شده در بازالت های مربوط به جایگاه دشت های اقیانوسی (OPB) شباهت دارد. با توجه به ارتباط نزدیک مکانی و زمانی انواع مختلف سنگ ها در مجموعه مورد مطالعه، در قالب یک توالی آتشفشانی - رسوبی واحد، و همچنین با استناد به موقعیت نمونه ها در نمودار نسبت Zr/Y در برابر Nb/Y که بالاتر از خط DNb قرار می گیرند، می توان منشا گرفتن مذاب های مربوط را از منبع ناهمگن پلوم گوشته ای محتمل دانست. این نتیجه گیری با محتوای بالای MgO در سنگ ها و میزان بالای Fo (حداکثر Fo=0.93) در الیوین های ملاحظه شده در نمونه های کماتئیتی و پیکریتی همخوانی دارد.

سری های سنگی مافیک-فرامافیک لایه ای جنوب ارزوئیه واقع در جنوب بافت (استان کرمان) شامل سنگ های فرامافیک پلاژیوکلاز دار (دربردارنده ترکیب مدال الیوین، کلینوپیروکسن، ارتوپیروکسن و پلاژیوکلاز)، الیوین گابرو (شامل پلاژیوکلاز، الیوین، ارتوپیروکسن، کلینوپیروکسن)، و انواع گابرونوریت ها (دربردارنده ارتوپیروکسن، کلینوپیروکسن، آمفیبول و پلاژیوکلاز که در قسمت های تیره و روشن مقدار پلاژیوکلاز متفاوت است) است که بخش مافیک همبافت آمیزه رنگین ارزوئیه را تشکیل می دهند. تجزیه نقطه ای انجام شده بر روی کلینوپیروکسن موجود در این سنگ ها بیانگر وجود کلینوپیروکسن از نوع دیوپسید با Mg# به نسبت بالا (75/0-88/0) است. محاسبات دما و فشارسنجی کلینوپیروکسن ها کمینه دمای تبلور معادل º C783 تا 975 و فشار 4/1 تا 6/3 کیلوبار را نشان می دهد. از نظر زمین ساختی ماگمایی ترکیب گدازه تشکیل دهنده این کلینوپیروکسن ها، تولئیتی تا بونینیتی است که در یک محیط قوس شکل گرفته اند. بدین ترتیب می توان سری های سنگی فرامافیک و مافیک لایه ای ارزوئیه را بخشی از مجموعه-های افیولیتی در نظر گرفت که در منطقه فرورانش واقع شده اند.

در این پژوهش، رخداد کانی سپیولیت برای نخستین بار از سنگ های فرامافیک توالی افیولیتی شمال نائین گزارش می شود. سپیولیت کانی رسی آبدار با ساختار الیافی است که به واسطه ویژگی های منحصر به فرد خود در صنایع مختلف کاربرد دارد. تشکیل سپیولیت، پیامد واکنش های متعددی است که در سنگ های فرامافیک توالی افیولیتی شمال نائین رخ داده است. این فرایند طی سه مرحله اصلی انجام شده است. ابتدا سیالات گرمابی با تاثیر بر سنگ های فرامافیک، آنها را به سرپانتینیت تبدیل کرده اند. هجوم سیالات دارای CO2-H2O در امتداد سطوح ضعف سرپانتینیت های برشی و خرد شده، باعث انحلال سرپانتینیت و کربناته شدن آن شده اند. طی کربناته شدن سرپانتینیت ها، واکنش بین سنگ های فرابازی با محلول های گرمابی سبب تشکیل محلولی غنی از Mg و/یا Si در دمای پائین شده و سرانجام، کانی سپیولیت در نتیجه فعالیت سیالات گرمابی غنی از CO2، H2O و SiO2 شکل گرفته است.

مجموعه اولترامافیک - مافیک سیخوران در جنوب خاوری ایران با مرز نفوذی در گرگونی های پالئوزوییک و با مرز گسلی در زیر آمیزه های رنگین مزوزوییک قرار دارد.پیش از این، این مجموعه به همراه دیگر مجموعه های مشابه در ناحیه اسفندقه، صرفا براساس روابط چینه شناختی به پالئوزوییک نسبت داده شده بود. مطالعات دقیق صحرایی، آزمایشگاهی و به ویژه زمین شیمی ایزوتوپی، نه تنها سن دقیق بخشهای مختلف این مجموعه، بلکه مسئله ای مهم تر یعنی طبیعت چند زادی آن را آشکار ساخت. اندازه گیری سن مطلق به روش K-Ar بر روی کانیها و کل سنگ در بخشهای مختلف این مجموعه نشان می دهد که سن بیوتیت های موجود در گنیسهای دگرگونیهای پالوزوییک میزبان ، 7 ± 305 میلیون سال (کربنیفرپسین)، سن مسکوویتهای موجود در گرانیت های آناتکتیک درون آنها، 330 ± 8 میلیون سال (کربنیفرپسین)، سن آمفیبولهای میان لایه های آمفیبولیتی همراه گنیسها 17 ± 325 میلیون سال (کربنیفر پسین)، سن آمفیبولهای دایکهای گابرو -پگماتوییدی که توالی کومولاهای اولترامافیک - مافیک لایه ای را قطع میکنند، از 280 تا 250 میلیون سال (پرمین)، سن آمفیبولها و پلاژیوکلاژهای برخی دایکهای گایرویگماتوییدی و میگماتیتهای بازی حاصل از ذوب آمفیبولیتها در حاشیه گابروی ایزوتروپ و سن آمفیبولهای آمفیبولیشهای میزبان، 184 تا 220 میلیون سال (تریاس میانی، پسین، سن تزریق توده گابروی ایزوتروپ)، سن نمونه های کل سنگ دایکهای دیابازی که مجموعه اولترامافیک - مافیک، دگرگونیهای پالئوزوییک و گابروهای ایزوتروپ را قطع می کند، به طور عمده در محدوده، 160 تا 134 میلیون سال (ژوراسیک میانی - پسین) و یک نمونه حدود 81 میلیون سال (کرتاسه پسین) و بالاخره سن مسکویتهای فنژیتی گارنت میکایستهای آمیزه های رنگین کوه آشین، حدود 80 میلیون سال (کرتاسه پسین) است.